Izaberite stranicu

Uroš Predić – Izbor dela iz fonda Narodnog muzeja Pančevo

maj 8, 2018

Ličnost i delo Uroša Predića sada su, čini nam se, veoma poznati, ne samo na osnovu izučavanja i recepcije dela, pisanja i posmatranja, zainteresovanih pogleda ili običnog uživanja u njegovoj umetnosti, već i na osnovu njegove analize sopstvenog dela i života. Dnevnik, autobiografija (I deo 1921, nastavak 1946), umetnikovi zapisi i zabeleške, skicenblokovi i pisma, predstavljaju značajnu dokumentarnu građu i osnov za sinoptički pogled i kompleksniju ocenu umetnikovog stvaralaštva.

Orlovatsko detinjstvo i školovanja u Crepaji i Pančevu, tokom šezdesetih i sedamdesetih godina XIX veka, ostaju do kraja beleg koji će Predić nositi u sebi kao izvor i odraz intimnih potreba van stega klasičnog obrazovanja na Likovnoj akademiji u Beču (1876–1880), očekivanja društva ili diktata sopstvene racionalne prirode.

Postavljanje na mesto asistenta profesora Kristijana Gripenkerla u Odeljenju za antiku 1883. predstavljalo je rani uspeh u profesionalnoj karijeri. Na ovom položaju ostaje do 1885. godine. U tom svojstvu Predić je oslikao friz u senatskoj sali Gornjeg doma Austrijskog parlamenta antičkim, istorijskim i mitološkim kompozicijama. Primanjem za redovnog člana Srpske kraljevske akademije 1920. ozvaničiće se njegov položaj nacionalnog korifeja.

Opus Uroša Predića obeležiće brojnost naslikanih portreta (više od hiljadu, od toga samo dva autoportreta; na početku Studija starca iz 1878. u klasi prof. Karla Vurcingera, i ulje Naburena devojčica za koje je dobio Gundlovu nagradu iste godine), dela religiozne tematike – mnoštva pojedinačnih, uglavnom slavskih, ikona i ikonostasa (Stari Bečej, Perlez, Sremski Karlovci, Grgeteg, Ruma, Orlovat..) nešto manje žanr-scena (pr. Deca pod dudom, Devojka na studencu), didaktično-moralizatorskih kompozicija (pr. Vesela braća žalosna im majka) i istorijskih kompozicija (pr. Hercegovački begunci, Kosovka devojka), dok se pejzaž javljao kao izuzetak i intimna preokupacija (prvi pejzaži nastali još 1874, potom 1880. Kutina kraj Orlovata; kasnije Panorama Beograda 1917). Posebno mesto u celini Predićevog stvaralaštva zauzimaju alegorijske kompozicije Vizija u oblacima (prva verzija 1878, druga 1887) – odjek političke stvarnosti i „san o socijalnoj revoluciji“, i delo Patrijarh Lukijan moli se za srpski narod, namenjeno srpskom paviljonu na izložbi u Rimu 1911. Naslikao je i, samo jedan, akt – ženski akt Žena sa velom 1917. godine.

Kada je u pitanju deo opusa nastao u, i posvećen, Pančevu, ili vezan za Pančevo, hronološki na prvom mestu je zbirka crteža iz nacrtne geometrije (1874 – 1876) zaveštanih pančevačkoj Gimnaziji „Uroš Predić”, nastalih za vreme umetnikovog školovanja u istoj ustanovi. Pored mnoštva portreta po porudžbini od naručilaca iz gotovo svih društvenih slojeva, čije je slikanje započeo baš u Pančevu 1885, ističe se i zbirka portreta u vlasništvu Srpske pravoslavne crkvene opštine. Njegov najpoznatiji rad, imajući u vidu i fizičku impozantnost, jeste rad na ikonostasu Preobraženske crkve, realizovan u periodu 1907/8 – 1911. godine. Poslovično se pominje crtica u istoriji pančevačke karikature o Predićevoj seriji karikaturalnih crteža kuglaša, posetilaca bašte „Fortuna“ dr Svetislava Kasapinovića, urađenih u predahu oslikavanja ikonostasa. U Narodnom muzeju Pančevo čuva se trideset dela ovog autora iz različitih perioda umetnikovog života, pa je u njima, osim različitih tema i tehnika, donekle moguće sagledati i istrajnost i stabilnost u njegovom opusu, ali i povremena odstupanja, odmerenija stilska previranja i slobodnije izražavanje.

Često je isticana savesnost, marljivost, zanatska perfekcija, veština, jasnoća kompozicije i vrednost Predićevog crteža, njegov intelektualizam, ali i suzdržanost i strogo pridržavanje akademskim kanonima (kasnonazarenska shvatanja odražena na religioznu umetnost, klasicističko-bidermajerska koncepcija u slikanju portreta), nemogućnost da se pređe prag invencije u likovnom smislu (boja, nesigurnost u postizanju tonskih prelaza, odsustvo likovnih eksperimenata i stilskih traženja) i temperamentnije realizuje delo, mada mu se ne može prići konstatacijom da je uvek bio van linija savremenosti (odlike modernog naturalizma, pr. Siroče na majčinom grobu, 1888; upotreba fotografije u procesu studija za kompozicije).

Pored mnogobrojnih kolektivnih i samostalnih izložbi, izložba „Portreti Uroša Predića u Pančevu“ u Gradskom muzeju (sada Narodni muzej Pančevo) 1950. godine označiće kraj jedne dugotrajne i plodne karijere, a prisustvo Uroša Predića predstavljaće upravo čin samoistorizacije dela i ličnosti koji je autor pokrenuo pisanjem o sebi, a ovim i simbolično označio.

Dimitrije Jovanov, kustos istoričar umetnosti

Pročitajte još

Ukidanje pečata
Pretrazivac kulturnog nasledja