Izaberite stranicu

Lokalitet Kremenjak u Potpornju

okt 1, 2015

Trgovački centar iz mlađeg kamenog doba

U selu Potporanj, nedaleko od Vršca, već nekoliko godina Gradski muzej Vršac vrši arheološka istraživanja jednog od najvećih naselja iz perioda mlađeg kamenog doba. Izuzetno obilje nalaza, a naročito nekih dragocenih sirovina, svrstavaju to nalazište u jedno od najznačajnijih naseobina tzv. Vinčanske kulture.

Područje Vršca i okolnih teritorija nalazilo se na raskrsnici važnih puteva koji su krenuli da se uspostavljavljaju u neolitu, kada je potreba za specifičnim proizvodima i retkim sirovinama uslovila da se naprave veze sa dalekim područjima, kaže rukovodilac radova mr Ivana Pantović, viši kustos Gradskog muzeja Vršac. Jedan od skupocenih materijala tog perioda bio je opsidijan (vulkansko staklo), koji se zbog svoje izuzetne čvrstine i oštrine koristio u izradi različitih sečiva. Ivana Pantović ističe da je upravo na lokalitetu Kremenjak u Potpornju pronađena najveća količina ove vredne sirovine na teritoriji vinčanske kulture, a utvrđeno je da potiče sa slovačkih Karpata. S obzirom da je vinčanska kultura zauzimala veliko prostranstvo (obuhvatala je teritoriju današnje Srbije i pogranične delove okolnih zemalja), obilje opsidijana, kao vredne sirovine,ukazuje da je naselje u Potpornju bilo vrlo značajno trgovinsko naselje – naglašava viši kustos I. Pantović.

U razgovoru sa Ivanom otkrili smo da najstarije naselje na tom lokalitetu potiče iz 5.200 godina pre nove ere, kako je to utvrđeno preciznim analizama određivanja starosti. Radi se o početnim fazama Vinčanske kulture. Prema preliminarnim istraživanjima naselje je obuhvatalo oko 100 hektara što ga svrstava među najprostranija naselja mlađeg neolita u Evropi. Kuće su bile nadzemne od pletera i naboja, poput mnogih kuća koje i dan danas možemo videti u vojvođanskim selima. Od XIX veka, kada je Feliks Mileker započeo istraživanje lokaliteta u Potpornju, sakupljeno je na hiljade i hiljade predmeta od keramike, kosti i kamena, koji su bili deo svakodnevnog života ljudi tzv. vinčanske kulture.

Da se radi o arheološkom nalazištu od posebnog značaja svedoči i podatak da je na konkretnom projektu relizovana i saradnja sa Univezitetskim koledžom u Londonu (University College London), kojim rukovodi dr Mark Vander Linden (Marc Vander Linden). U sklopu univerzitetskog projekta pod nazivom “EUROFARM”, koji se bavi ispitivanjem perioda mlađeg kamenog doba na području Balkana, od 2014. godine proučavaju se biljni i životinjski nalazi sa našeg lokaliteta Kremenjak. Analize biljnih ostataka radi Anne de Vareilles (En de Varel), dok analize životinjskih kostiju radi Jane Sanford Gaastra (Džejn Senford Gastra). Tako je utvrđeno da su meštani vinčanskog naselja koristili sočivo, koje je inače prva kultivisana i gajena mahunarka, a analize životinjskih ostataka pokazale su da su gajene sve vrste domaćih životinja kao i danas, dok se istovremeno potvrdilo i prisustvo divljih konja. Da li su ih koristili u išrani ili eventualno za rad, nauka još nije uspela da odgonetne.

“U finansiranju ovog višegodišnjeg projekta učestvuju Republičko ministarstvo za kulturu i Opština Vršac. Zahvaljujući ulaganjima republike i opštine imamo priliku da obogatimo zbirku Gradskog muzeja novim kulturnim dobrima i proširimo naša znanja o vinčanskoj kulturi i ovom veoma značajnom naselju. Naglašavamo i da je izuzetno dobra saradnja sa lokalnom zajednicom u Potpornju mnogo doprinela da se celokupno istraživanje neometano sprovede”, za Vršačku kulu kaže arheolog Ivana Pantović.

Nakon okončanja terenskih radova i obavljanja svih analiza Gradski muzej Vršac će pripremiti izložbu i publikaciju posvećenu ovom za našu istoriju i kulturu važnom nalazištu.

Pročitajte još

Ukidanje pečata
Pretrazivac kulturnog nasledja